In Zwartsluis staat verzorgingshuis De Schans. Geen bijzonder aantrekkelijk gebouw. Saai zelfs, met de blauw-grijze kozijnen. Een melancholisch gevoel overheerst. Iedereen hoopt stiekem nooit in een verzorgingshuis terecht te hoeven komen. Toch?

Mannenmiddag 2012 003Wat betekent vrijheid voor de bewoners van De Schans? Hoe is het om niet meer zelfstandig te kunnen wonen? En hoe denk je over vrijheid als je van een generatie bent die de oorlog nog heeft meegemaakt?  Drie bewoners vertellen hun verhaal.
Door Bibi van der Sprong.

 

We zitten aan een grote tafel, midden in de eetzaal. Anders dan buiten, oogt het binnen warm en vriendelijk. Elke dag om tien uur drinken de bewoners koffie met elkaar. Althans, degenen die daar zin in hebben. Bewoners Emmy (80), Jan (83) en Mien (91) zijn er vandaag bij. Alle drie zijn ze niet op hun mondje gevallen, hoewel ze aanvankelijk wat huiverig zijn voor een interview. Onzekerheid ligt daaraan ten grondslag. Emmy: "ik wil alleen praten als de anderen ook meedoen. Ik weet het toch allemaal niet. Straks zeg ik iets verkeerd." Maar langzaamaan raken de drie op stoom. En vrijheid, ja dat is een begrip waar ze wel wat over te zeggen hebben.

Altijd die angst

"Een definitie geven voor het woord vrijheid is niet moeilijk voor ons", legt Jan uit. "Vrijheid is: Nooit meer oorlog." Zijn tafelgenoten knikken instemmend. Emmy: "Wij, van deze oudere generatie, wij hebben de oorlog ten volle meegemaakt. Wij waren niet vrij in ons denken, handelen, praten... je mocht niks zeggen." De oorlog is voor hen nog steeds dichtbij. De herinneringen zijn levendig. Jan was vijftien toen de oorlog in volle gang was. "Ik mocht niet naar buiten, we mochten niks. Er was altijd die angst. Angst voor schoten, angst voor bombardementen."

Toch waren er ook tijdens de oorlog vrije momenten. Jan en Mien, beiden kinderen van schippers, waren veel op het water. Mien: "Op het schip was je vrij. Zo voelde het echt. Maar wat begon met patrouilles naast het schip, eindigde ermee dat die gasten aan boord kwamen." Emmy woonde op een kwekerij die tot twee keer toe plat gebombardeerd is. "Alles was weg. We hadden niks meer, niks. En mijn vader was opgepakt." Gelukkig was de bevrijding nabij: "Als het langer geduurd had... We leefden letterlijk op een paar aardappels."

Manier van leven

Het meemaken van de oorlog is niet alleen bepalend voor hun definitie van vrijheid, het is ook van invloed geweest op de manier van leven van de drie ouderen. Emmy: "In de tijden na de oorlog leefden we zuinig. We gingen nooit op vakantie, en als we gingen, gingen we liftend. We genoten wel! Maar nu gaan mensen drie keer per jaar, als het niet meer is. Ik vind het jammer hoor, dat de jeugd zo opgroeit. Het is nooit genoeg. Alles moet beter, leuker, meer, mooier..." Jan gaat nog een stapje verder: "Als mensen met iets minder tevreden zijn, dat hadden we nu geen crisis." Ze zijn het erover eens dat de luxe van tegenwoordig niet bijdraagt aan vrijheid, maar dat het de huidige generatie juist onvrij maakt. Emmy: "Ik vind het gewoonweg jammer dat de jeugd zo groot wordt. Dat ze de dingen niet meer naar waarde kunnen schatten."

De kleine dingen

Ondanks dat de inrichting van hun levens en de manier van denken over vrijheid bepaald zijn door de oorlog, zien Emmy, Jan en Mien vrijheid ook in de kleine dingen in het dagelijks leven. Jan: "Ik ben al die jaren schipper geweest. Wat een vrij leven! Je werkt voor jezelf, bent je eigen baas. En toen mijn vrouw moest bevallen, gingen we gewoon drie weken aan wal. Heerlijk dat dat kon. Dan voelde ik me echt vrij."

En het leven in een verzorgingshuis? Alle drie zijn ze nog behoorlijk kwiek. Alleen Emmy heeft een rollator nodig om zich te verplaatsen. Dat scheelt wel volgens Jan. "Ik heb nog weinig verzorging nodig, dus kan aardig mijn eigen leven leiden. Ik kwam hier in huis vanwege mijn vrouw, die inmiddels overleden is." Het wonen in een verzorgingshuis bevalt ze eigenlijk wel. Mien: "De verzorging, het personeel, iedereen is even aardig. En het is best gezellig, zo met elkaar. Je hebt nog eens wat aanspraak." Nee, er is eigenlijk maar een ding waar ze zich grote zorgen om maken: de bezuinigingen rondom het ouderenvervoer.

Vrij zijn is mobiel zijn

Emmy: "Vrijheid vandaag de dag is voor mij mijn scootmobiel. Dat ik er nog opuit kan, even Zwartsluis in. Zelfstandig dingen kunnen doen. En dat gaan ze me afnemen." Jan, Emmy en Mien maken zich ernstige zorgen. Waar de scootmobiel nu nog uit de verzekering betaald wordt, moeten ze dat straks zelf gaan doen. "Ik kan me daar echt boos om maken. Eerst kregen we als ouderen alles, en nu gaan ze alles beetje bij beetje afpakken." Onvrede zit er ook in het feit dat het juist de ouderen zijn die hard worden aangepakt in de bezuinigingen. Het harde werken na de oorlog, en het zuinige leven hebben de luxe gebracht waar de jeugd nu van profiteert. "En dan nemen ze ons dat laatste stukje vrijheid af. Mobiel zijn. Het is te zot voor woorden."

Niet alleen de scootmobiel moeten ze straks zelf betalen. Mien: "Mijn kinderen wonen in Den Helder. Dat is niet om de hoek. Maar met de taxiregeling kan ik nu twee keer per jaar naar ze toe. Nu gaan ze dat korten. Hoe moet ik mijn kinderen nog zien? Dat ik daar straks niet meer zelfstandig naar toe kan vind ik heel erg."

Gelukkig zien ze ook nog lichtpuntjes. Jan: "Weet je wanneer ik me ook echt vrij voel? Als ik een middagje naar de sauna ga. Soms met mijn kinderen, soms alleen. Genieten."

Geen land zo vrij als Nederland

Emmy voelt zich, ondanks de komende bezuinigingen, bevoorrecht dat ze in Nederland woont: "Ik heb samen met mijn man veel gereisd en veel landen gezien. Dan besef je soms wel dat we dankbaar mogen zijn. Er is zoveel ellende, zoveel dictatuur. Er zijn landen die niks hebben, geen eten, geen voorzieningen. Wij hebben dat in de oorlog ook meegemaakt. Maar nu? Er is geen land dat zo vrij is als Nederland."

En om daar goed mee om te gaan hebben ze wel een tip voor de huidige generatie: "Dankbaar zijn om wat je hebt. Dat is toch wel iets dat wij de jeugd willen meegeven." Mien: "Om je centen denken, sparen. Niet maar alles doen wat je wilt. Genieten van kleine dingen, dat is ook vrijheid."

Alle drie hebben ze een goed huwelijk gehad. Ook dat is iets om te koesteren en maakt je een vrij mens. En het recept voor zo'n huwelijk? Emmy: "Geven en nemen." Jan vult aan: "En af en toe een borreltje op z'n tijd."